VẪN CHUYỆN BHXH SỐ 2

Tiếp bài BHXH số 1: http://howmymindchanged.blogspot.com/2017/02/tam-vui-chuyen-bhxh.html

Trên post của bạn mình và cả post gốc của bạn Jack Nguyễn, Tranh luận một hồi thì thấy các ý kiến phản bác đa số tập trung ở một vài ý sau đây:
- Người lao động chỉ đóng 8%, còn doanh nghiệp đóng 18%, mắc mớ gì tính cả vào mà lên đến 26%? Nếu doanh nghiệp không đóng BHXH 18% thì cũng chắc gì họ đã trả nó cho người lao động?
- BHXH không thể so với ngân hàng, quỹ đầu tư, các công ty bảo hiểm khác, vì nó không mang tính chất kinh doanh lấy lãi, mà mục đích của nó là tránh rủi ro xã hội cho người lao động...
Vậy mình phản biện tiếp như dưới đây:
- Đứng trên góc độ doanh nghiệp, chi phí tiền lương cho một người lao động là đã phải tính cả BHXH, dù là 8% hay 18% thì cũng nằm trong chi phí đó. Nếu không thuê người lao động đó, thì họ không phải mất chi phí này. Vậy tại sao nói tiền đó là nhà nước yêu cầu doanh nghiệp đóng để bảo vệ quyền lợi cho người lao động? Tiền trích xuất từ doanh thu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp để đóng cho người lao động, thì có ảnh hưởng đến người lao động làm việc ở doanh nghiệp đó không? Chắc chắn là có ảnh hưởng rồi. Vì phải bỏ 18% chi phí lương cho người lao động để đóng BHXH, nên tất nhiên doanh nghiệp phải tính toán sao cho lương của NLĐ giảm đi để bù vào chi phí này, hoặc là thưởng sẽ giảm đi. Chứ không lẽ họ fix sẵn lương của NLĐ để rồi có thua lỗ họ vẫn phải trả 18% đó? Làm ăn thua lỗ, thì việc đầu tiên phải là cắt thưởng, giảm lương của NLĐ chứ? Vậy tóm lại nếu không đóng 18% thì tiền sẽ về tay ai? Người lao động.
- Với ý này thì mình thấy nó được lấy đúng từ trong luật BHXH lấy ra. Có lẽ các sinh viên ở trường đại học đọc sách và nghe giảng như nào thì trong đầu họ nghĩ y như vậy. Vì mình cũng tò mò nên có xem lại các điều khoản nhân văn đó của BHXH, ví dụ như ở đây: http://www.baohiemxahoi.gov.vn/?u=con&cid=153&t=1
Đến đây thì hết sức thú vị. Các ý kiến comment đa số như là: chỉ phải đóng có 8% mà được hưởng chế độ thai sản, tai nạn, tử tuất, lại có thể lĩnh BHXH một lần. Về hưu đến bao nhiêu tuổi vẫn có lương hưu hàng tháng. Ôi BHXH lợi ích biết bao!
Nhưng thực tế, có bạn nào đã giả thiết thử một vài trường hợp và tính cụ thể số tiền đã đóng, số tiền thực nhận từ BHXH chưa, ví dụ một phụ nữ đã sinh 2 con (tức là được hưởng 2 lần trợ cấp thai sản từ BHXH rồi đấy), rồi sau đó họ lĩnh BHXH một lần. Hay là một thanh niên đóng BHXH 15 năm chẳng hạn rồi không may bị tai nạn, thương tật ví dụ 30% đi, được BHXH trợ cấp ra sao...? Thì dưới đây mình sẽ tính toán thử

1 - Trường hợp 1: giả sử một phụ nữ đã sinh 2 con, thời gian đóng BHXH là 10 năm. Sau đó người phụ nữ này không muốn đóng nữa nên lĩnh BHXH 1 lần:

- Với trợ cấp thai sản:

- Trợ cấp BHXH 1 lần: 

(Tham khảo từ trang: http://www.baohiemxahoi.gov.vn/?u=con&cid=153&t=1)

Cũng từ đoạn code mình đã viết (lương 5 triệu/tháng, lãi suất NH 5%/năm, lương tăng 5%/năm), chỉnh sửa đi 1 chút thì ra kết quả như sau:
- Tổng số tiền đã đóng BHXH sau 10 năm (A): 196,215,124 
- Tổng số tiền đã đóng BHXH sau 10 năm nếu có gửi ngân hàng lãi suất 5%/năm (B): 242,007,202
- Số tiền lãi ngân hàng hàng tháng từ trên là (C): B*5/100/12 = 1,008,363
- Bình quân thu nhập tháng đóng BHXH (D): A/0.26/10 năm/12 tháng = 6,288,946
- Số tiền thai sản nếu sinh 2 con là (2*6 tháng = 12 tháng tiền lương BHXH, giả sử lấy theo 12*bình quân thu nhập tháng) (E): D*12 = 75,467,355

- Số tiền nhận nhận trợ cấp BHXH một lần là (F): 10*1.5*D = 94,334,194
Vậy nếu nhận BHXH một lần, thì tổng số tiền từ trợ cấp thai sản + BHXH 1 lần là:

E + F = 169,801,549

Kết luận: Xấp xỉ 170 triệu, thấp hơn so với con số 196 triệu đã đóng, và thấp hơn nữa nếu mang số tiền đã đóng đem gửi ngân hàng (242 triệu). Như vậy người phụ nữ này đâu có hưởng lời gì từ BHXH đâu, dù có nhận được trợ cấp thai sản những 2 lần.

2 - Trường hợp 2: giả sử một thanh niên đóng BHXH 15 năm, sau đó bị tai nạn thương tật 30%. Sau đó người này nghỉ việc, nhận trợ cấp BHXH 1 lần:
Số tiền nhận được từ BHXH = trợ cấp tai nạn theo lương tối thiểu chung + trợ cấp tai nạn theo lương đóng BHXH tháng liền kề trước tai nạn + BHXH 1 lần hưu trí

- Tổng số tiền đã đóng BHXH sau 15 năm (A): 336,625,592
- Tổng số tiền đã đóng BHXH sau 15 năm nếu có gửi ngân hàng lãi suất 5%/năm (B): 463,303,994
- Số tiền lãi ngân hàng hàng tháng từ trên là (C): B*5/100/12 = 1,930,433
- Bình quân thu nhập tháng đóng BHXH (D): A/0.26/15 năm/12 tháng = 7,192,855
- Lương mới nhất sau 15 năm đóng BHXH (E) : 5 triệu * (1.05)^15 = 10,394,641
- Số tiền nhận nhận trợ cấp BHXH một lần theo hưu trí là (F): 15*1.5*D = 161,839,227
- Trợ cấp tai nạn theo lương tối thiểu là (G): 22,750,000
- Trợ cấp tai nạn theo lương đóng BHXH tháng trước khi bị tai nạn là (H): 48,854,812
- Tổng tiền hưởng từ BHXH là: F + G + H = 233,444,039

Kết luận: Xấp xỉ 234 triệu, thấp hơn con số 336 triệu đã đóng cho BHXH, và chỉ xấp xỉ 1/2 số tiền thu được nếu đem tiền đó gửi ngân hàng.

3 - Trường hợp 3: một lao động đóng BHXH 20 năm thì bị tai nạn thương tật 40%, sau đó tiếp tục làm việc 10 năm nữa đến khi nghỉ hưu 20 năm thì người đó mất
Số tiền nhận được từ BHXH = trợ cấp tai nạn lao động hàng tháng trước khi nghỉ hưu trong vòng 10 năm + lương hưu 20 năm + trợ cấp mai táng + trợ cấp tuất 1 lần

- Tổng số tiền đã đóng BHXH sau 30 năm (A): 1,036,446,021
- Tổng số tiền đã đóng BHXH sau 30 năm nếu có gửi ngân hàng lãi suất 5%/năm (B): 1,926,351,459
- Tổng số tiền đã đóng BHXH gửi ngân hàng sau khi chết (50 năm) là (C): 5,111,183,905
- Bình quân thu nhập tháng đóng BHXH trong 30 năm (D): 11,073,141
- Lương mới nhất sau 30 năm đóng BHXH (E): 5 triệu * (1.05)^30 = 21,609,712
- Trợ cấp tai nạn theo lương tối thiểu chung hàng tháng là (F): (0.3 + 0.02*(40-1)) * lương tối thiểu chung 1,300,000 = 1,404,000
- Tổng trợ cấp theo lương tối thiểu chung cho đến khi về hưu là (G): F*12*10 = 168,480,000
- Lương đóng BHXH tháng liền kề trước khi nghỉ việc điều trị là (H): 5 triệu * (1.05)^20 = 13,266,489
- Tổng trợ cấp theo lương đóng BHXH tháng trước khi bị tai nạn cho đến khi về hưu là (I): tổng của (0.005 + 0.003*(20+i-1))*H*12 tháng (trong đó i chạy từ 0 đến 10) = 120,194,386
- Lương hưu nhận trong 20 năm nghỉ hưu là (J): 0.75*D*12*20 = 1,993,165,425
- Trợ cấp mai táng là (K): 10 * 1,300,300 lương tối thiểu chung = 13,000,000
- Trợ cấp tử tuất là (L): 30 năm đóng BHXH * 1.5* lương bình quân (D) = 498,291,356

- Tổng tiền hưởng từ BHXH là (M): G + I + J + K + L =  2,793,131,167
Kết luận: Trường hợp này tổng số tiền nhận được từ BHXH cho đến khi chết là 2.8 tỷ, cao hơn so với số tiền đã đóng là 1 tỷ, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với cũng số tiền BHXH đó mà mang đi gửi ngân hàng là con số 5.1 tỷ.

TÁM VUI CHUYỆN BHXH

Vừa rồi, nhân đọc post của bạn mình share về đề tài BHXH, và thấy post đó gây khá nhiều tranh cãi, nhận được nhiều gạch đá dễ sợ. Đi làm lâu nhưng chắc không mấy ai quan tâm nhiều đến đề tài này. Cá nhân mình thì ủng hộ bài viết, tuy tính toán có hơi nhầm lẫn chút.

Đây là link tác giả: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=914938125309134&set=a.183293448473609.44169.100003788645868&type=3
Đây là bức ảnh mà tác giả tính toán:

Đây là cách tính BHXH gần đây nhất: http://news.zing.vn/luong-huu-theo-bhxh-moi-duoc-tinh-nhu-the-nao-post615219.html
Theo đó, cách tính lương hưu hàng tháng là:

Lương hưu hàng tháng (A) = Tỷ lệ hưởng lương hưu hàng tháng (B) x Bình quân thu nhập tháng đóng BHXH (C)

Tỷ lệ lương hưu hàng tháng tối đa 75%, tương đương với 30 năm đóng BHXH. Nên bài toán giả thiết 1 người đóng BHXH 30 năm, và được hưởng 75% bình quân thu nhập đóng BHXH.

Tiếp đó, cần biết rằng, hiện tại, doanh nghiệp đang đóng 18%, người lao động đóng 8% cho BHXH. Nếu nhìn vào con số 8% của NLĐ đóng thì có lẽ cũng không lớn lắm. Nhưng về phía doanh nghiệp, thì 18% và 8% cũng đều phải tính vào chi phí lương cho NLĐ. Vậy nếu giả sử doanh nghiệp không đóng 18% cho BHXH, thì trong môi trường cạnh tranh hiện nay, 18% đó sẽ được đưa vào chi phí lương và như vậy là số tiền đó NLĐ được hưởng. Vậy tóm lại, nếu DN và NLĐ không đóng BHXH thì NLĐ sẽ có 26% thu nhập dư ra so với lương hiện tại. Và giả sử cách đầu tư đơn giản nhất, đó là gửi ngân hàng.

Đến đây thì bắt đầu thêm giả thiết lương NLĐ là 5 triệu, và đóng BHXH dựa trên con số đó. Vậy thì:

- Mỗi tháng người đó đóng cho BHXH: 5 triệu * 26% = 1.3 triệu
- Mỗi năm người đó đóng cho BHXH: 1.3 triệu * 12 = 15.6 triệu
Vậy nếu con số đó gửi vào ngân hàng đều đặn hàng năm, với giả thiết lãi suất NH như hiện nay là 5%/năm, thì sau 30 năm gửi đều đặn, người đó sẽ tích lũy được bao nhiêu?
Đây là bài toán lũy kế các bạn làm tài chính và thạo Excel chắc sẽ dễ dàng tính ra. Mình dân phần mềm nên viết một đoạn code nho nhỏ với giả định thêm là lương người đó tăng 3% mỗi năm. Kết quả tính ra như thế này:

- Tổng số tiền đã đóng BHXH sau 30 năm: 742,176,485
- Tổng số tiền đã đóng BHXH sau 30 năm nếu có gửi ngân hàng lãi suất 5%/năm: 1,477,850,325
- Số tiền lãi ngân hàng hàng tháng từ trên là: 6,157,710
- Số lương hưu thực nhận là: 5,946,927

Wow, thật là con số đáng suy nghĩ. Sau 30 năm, số tiền đã lên tới hơn 1.4 tỷ và nguyên lãi nhận từ ngân hàng đã 6.1 triệu đồng. Trong khi đó nếu nhận lương hưu thì chỉ được hơn 5.9 triệu đồng.

-----------------------------------------
Có một nhận xét khác là nếu thay đổi tỷ lệ tăng lương của người đó, ví dụ lên 5% thì số tiền lương hưu nhận được xấp xỉ với số tiền lãi ngân hàng. Vậy tức là nếu tốc độ tăng lương của người đó cao hơn so với lãi suất ngân hàng (>5%) thì lương hưu nhận được sẽ cao hơn tiền lãi ngân hàng hàng tháng lúc về hưu.
Như vậy có thể suy ngẫm thêm khi đặt phép so sánh tốc độ tăng lương tối thiểu của nhà nước so với lãi suất ngân hàng hiện tại.
Tuy nhiên đó mới xét đến lãi suất ngân hàng. Số tiền gốc tại ngân hàng giờ đã là gần 1.5 tỷ. Dù cho đến lúc người lao động đó có mất đi, người thân nhận thêm tiền mai táng và tử tuất thì cũng không bao giờ bằng được so với số gốc 1.5 tỷ đó. Ví dụ về trường hợp NLĐ chết đi được phân tích kỹ hơn ở bài số 2: http://howmymindchanged.blogspot.com/2017/02/tam-vui-chuyen-bhxh.html
-----------------------------------------
Đoạn code Java tính toán tiền BHXH và ngân hàng, có thể thay các đầu vào là tiền lương tháng, tỷ lệ tăng lương hàng năm, lãi suất ngân hàng:

//Luong thang dong BHXH
Long monthlySalary = 5000000L;
//Ty le tang luong hang nam, nam sau tang 5% so voi nam truoc
Double incSalary = 1.03;
//Lai suat ngan hang theo nam, 5%/nam
Double bankInterest = 0.05;
//So nam dong BHXH
Long yearCount = 30L;
//Thu nhap luong theo nam
Long yearlySalary = monthlySalary*12;
//So tien dong BHXH theo nam
Double yearlyBHXH = yearlySalary*0.26;
Double amountWithInterestBHXH = new Double(0);
Double amountBHXH = new Double(0);
DecimalFormat df = new DecimalFormat("###,###,###,###");
for (int i=0; i<yearCount; i++) {
amountBHXH = amountBHXH + yearlyBHXH;
amountWithInterestBHXH = amountWithInterestBHXH + (amountWithInterestBHXH * bankInterest) + yearlyBHXH;
yearlyBHXH = yearlyBHXH * incSalary;
}

System.out.println("Tổng số tiền đã đóng BHXH sau "+yearCount+" năm: "+df.format(amountBHXH));
System.out.println("Tổng số tiền đã đóng BHXH sau "+yearCount+" năm nếu có gửi ngân hàng lãi suất 5%/năm: "+df.format(amountWithInterestBHXH));

//Tinh lai suat tu ngan hang hang thang sau khi nghi huu
Double monthlyInterest = amountWithInterestBHXH*bankInterest/12;
System.out.println("Số tiền lãi ngân hàng hàng tháng từ trên là: "+df.format(monthlyInterest));

//Tinh binh quan thu nhap thang dong BHXH
Double avgSalary = amountBHXH/0.26/yearCount/12;
Double luongHuu = avgSalary * 0.75;
System.out.println("Số lương hưu thực nhận là: "+ df.format(luongHuu));

CON VÀ HÀNH TRÌNH 3 NĂM HỌC TIẾNG ANH

Cách đây 3 năm, lúc đó mình đang trong thời gian nghỉ thai sản sau khi sinh bé thứ 2. Nhà có cô giúp việc, và phần thì cũng rảnh rỗi hơn do đã có kinh nghiệm chăm bé đầu, mình mới bắt đầu sử dụng Facebook nhiều hơn. Làm về công nghệ nhưng hồi đó mình thật lowtech, dùng FB chủ yếu để đọc tin tức bạn bè mà chưa tham gia vào các hội nhóm. Sau khi khám phá ra tính năng Like và Group, từ đó mới biết đến nhiều Page hay và nhiều Group bổ ích, cũng là cơ duyên của mình trên con đường mò mẫm cách nuôi dạy con hiệu quả.

1 - Giác ngộ về phương pháp, giai đoạn đầu học từ vựng và nói tiếng Anh
Webtretho cũng là địa chỉ trước kia mình thường xuyên vào, sau rồi thấy nhàm vì chủ đề xoay đi xoay lại cho con uống sữa gì, chữa ho sổ mũi bằng cách nào... Cũng tại mình không chịu lục lọi tìm hiểu. Thời điểm đó Box Giáo dục của WTT đã hoạt động sôi nổi với nhiều chủ đề hay như: Mài đá thành ngọc, Kèm con tự học ở nhà bắt đầu từ lớp 1, Định hướng tương lai và giúp con thực hiện ước mơ tự tìm kiếm học bổng du học NN, Học phổ thông ở Mỹ... mà tận T6/2014 mình mới biết đến, từ đó mở ra một chân trời nhận thức mới. Lúc đó mới bắt tay vào kèm con học tiếng Việt và tiếng Anh. Thời điểm đó con 4.5 tuổi và 1 năm nữa là con đi học lớp 1.

Bài đầu tiên khiến mình ngộ ra phương pháp dạy tiếng Anh cho trẻ em là topic "Phương pháp học ngoại ngữ cho trẻ em" của cô tweenty bird, đó là phương pháp content-based ném trẻ em vào môi trường ngoại ngữ cho trẻ tự xoay sở, ví dụ đưa quả táo và nói apple, thay cho cách học của người lớn lâu nay: apple là quả táo, orange là quả cam. Theo cách này, trẻ em học càng sớm càng tốt, accent phát âm chuẩn, trẻ có phản xạ tiếng Anh tự nhiên do được học hoàn toàn tự nhiên, người lớn cần tạo môi trường cho trẻ "tắm tiếng Anh" nhiều, đến một lúc nào đó trẻ cũng sẽ bật ra được các câu nói, tương tự như việc trẻ học tiếng mẹ đẻ.

Sau đó thì cơ man các tài liệu học tiếng Anh cho trẻ, mình đã lựa chọn bộ Let's go có các bài flash tương tác mà con rất thích. Mẹ và con cứ đi đều từ những bài học về màu "green grass, blue sky, black cat,..." đến mức con thuộc và hát lại bài đó khi nhìn thấy đám cỏ ven đường trên đường đi chơi Erahouse. Từ vựng con thu được chủ yếu từ học Let's go. Con cũng rất thích bộ video Gogo Adventure dẫn dắt con đi qua từng mẫu câu đơn giản Hello, This is, What's this, I like, I am painting... 6 tháng sau đó, con biết được các nhóm từ vựng về màu sắc, loài vật, phương tiện giao thông, hình dạng, đồ vật trong nhà và trong lớp, một số hành động và nói được vài mẫu câu đơn giản. Cùng lúc đó, mình biết đến trang Con Tự Học và group FB Con Tự Học. Thì ra các anh chị đã đi trước mình rất nhiều, đã tìm hiểu và khai thác nguồn tài nguyên vô tận YouTube cho mục đích dạy trẻ học tiếng Anh, cùng với các trang online miễn phí 1 phần hoặc có phí chấp nhận được dành cho trẻ nhỏ như: Starfall, RazKids, Turtle Diary, KizPhonics... Tuyệt vời hơn, Con Tự Học còn tổ chức gom nhóm cho các nhà có cùng nhu cầu mua tài khoản để có mức chi phí rẻ. Con Tự Học cũng là cầu nối cho các gia đình cùng gom nhóm tổ chức lớp học tiếng Anh tự quản với mức phí hợp lý nhiều hơn so với trung tâm, chủ động về thời gian, tự quản về mặt giáo trình. Con bắt đầu theo một lớp tiếng Anh tự quản để có tương tác với thầy cô và các bạn. Giáo trình con học bắt đầu từ Family & Friends Starter, dạy các con nhận biết mặt chữ, các từ vựng theo từng chữ cái và phonics. Con chuyển sang cuốn Family & Friends 1 khi bắt đầu học đi lớp 1, cuốn này đã yêu cầu học đọc tiếng Anh và giao tiếp những câu khó hơn.

2 - Học đọc tiếng Anh
Lúc này thì mình mới tìm hiểu đến phonics và phát hiện ra, trẻ em bản xứ học tiếng Anh cũng được học đánh vần tương tự như trẻ em mình học đánh vần tiếng Việt, cũng học về bảng chữ cái, các letter và sound, biết được từ nào bắt đầu bằng sound nào, ví dụ như a is for apple, b is for bear..., rồi các long vowel sound (ule, ute...), double vowels (ou, ay...), blend sound (br, cl...). Trước khi học phonics con học đọc theo kiểu chụp hình, nghĩa là nhớ mặt chữ theo cả một word để tự liên hệ cách nói - cách viết. Sau khi học phonics thì con tận dụng kiến thức phonics để đoán cách viết. Dĩ nhiên là nhiều lúc viết sai nhưng khả năng đọc và viết đúng chính tả đã tiến bộ nhiều. Con tự học phonics trong 2 tháng hè lớp 1 theo giáo trình Sounds Great cùng với các bạn ở lớp tiếng Anh. Song song đó con đọc Razkids và vẫn nhớ một số từ đơn giản theo kiểu chụp hình.
Đến lúc này thì mình bắt đầu mua nhiều sách giấy cho con đọc, thực ra là mẹ thích nhiều hơn con. Từ lúc biết đến nhà xuất bản Usborne là mê mẩn với các cuốn sách flip flap (sách có nhiều chi tiết lật và gấp), sau đó là các bộ xanh đỏ Very First Reading, First Reading. Tài nguyên online ngoài Razkids thì thêm Farfaria với nội dung và hình thức cũng rất tuyệt. Chỉ tiếc là con không có nhiều thời gian để sử dụng hết các sách giấy và tài nguyên online đó.

3 - Giai đoạn đã giao tiếp được, tăng cường nói và viết, song song với đọc truyện, học Toán và Khoa học tiếng Anh
Một trong những người đã truyền cho mình rất nhiều cảm hứng, đó là chị Kim Anh (FB Tue Linh Duc) với bài viết "YouTube - thiên đường học tiếng Anh miễn phí của cha mẹ và bé". Con trai chị bằng tuổi con mình, bé được mẹ cho tiếp xúc với tiếng Anh từ hơn 3 tuổi, sử dụng tài nguyên trên internet chủ yếu là YouTube, mà bé tích lũy được vốn tiếng Anh rất tốt, nói và diễn đạt tự nhiên, bé say mê với các kiến thức khoa học học được qua tiếng Anh. Hiện giờ bé vẫn đi học trường tiểu học Việt Nam, song song với tự học chương trình online Language Arts, Math, Science, Social Studies của Acellus tại nhà.
Một người nữa đi theo trường phái khác, nhưng cũng ảnh hưởng lớn tới mình, là chị Chau Cao Chep với topic Út nhà tớ nói tiếng Anh. Bạn Chẹp nhà chị có một cách học tiếng Anh rất riêng, đó là nghe nhiều hơn đọc. Vốn từ bạn tích lũy từ quá trình nghe một cách rất tự nhiên trong ngữ cảnh, hoàn toàn khác với cách người lớn mỗi ngày học vài từ. Bạn được nghe rất nhiều truyện cổ tích, truyện phiêu lưu của trẻ em bản xứ và accent của bạn rất hay, đạt giải nhì cuộc thi We Read do khoa Tiếng Anh, ĐH Hà Nội tổ chức 2015.
Bạn nhà mình lúc này đã vào lớp 1, phải làm quen với tiếng Việt và Toán trên lớp nên tiếng Anh chỉ học ở mức duy trì. Con học hết cuốn Family & Friends 1 ở lớp tiếng Anh, song song mẹ kèm hết cuốn 2 ở nhà do từ vựng và ngữ pháp ở cuốn này không khó, audio thì đã có sẵn. Thời gian rảnh con chỉ xem các video hoạt hình Peppa Pig và nghe nhiều chuyện cổ tích Pinkfong. Giai đoạn này đánh dấu mốc con nói tốt hơn, tự kể lại được một số chuyện cổ tích. Xem hết Pinkfong thì con chuyển qua thích Little Fox. Nhà mình cũng không mua tài khoản mà xem Channel có sẵn trên YouTube. Qua đây mà con và cả mình biết đến nhiều truyện kinh điển hay như The Secret Garden, The Black Beauty.

Sau hè lớp 1, con cũng bắt đầu làm quen với các bài đọc hiểu, học thêm Toán tiếng Anh và ở lớp tiếng Anh đổi sang học giáo trình mới Oxford Discover thay cho Family & Friends trước kia. Lý do đổi giáo trình là bộ Family & Friends chỉ giới hạn tiếng Anh ở mức giao tiếp. Cuốn Oxford Discover tiếp cận tiếng Anh theo hướng tự nhiên và khó hơn, tích hợp nhiều bài chủ đề Science, Social Studies theo hướng gần với tiếng Anh học tại trường của trẻ em bản xứ. 

Viết đến đây chắc nhiều bạn thắc mắc tại sao mình cho con học tiếng Anh sớm, và yêu cầu như thế? Mục đích của mình không chỉ là hướng con tới các kỳ thi tiếng Anh chuẩn hóa của người lớn như IELTS, TOEFL, mà tương lai, ngoài việc con sử dụng tiếng Anh như một ngôn ngữ giao tiếp thành thạo, còn dùng để học tập, nghiên cứu. Khi con có đủ vốn tiếng Anh để học tương đương như một trẻ bản xứ tại trường (có thể trình độ lùi 1,2 lớp so với các bạn) thì con đã được tiếp thu rất nhiều những nội dung hay và đẹp từ ngôn ngữ Anh dành cho lứa tuổi đó. Con đọc được những truyện viết dành cho trẻ em bản xứ mà tiếng Việt chưa có bản dịch. Con được học sách Toán Mỹ diễn giải dễ hiểu và tính thực tế cao so với SGK toán và các bài nâng cao của chương trình Việt. Con có hiểu biết về khoa học, được tính là môn học thực sự, môn học chính mang tính thực tiễn cao khám phá tự nhiên, chứ không phải chỉ là môn phụ Tự nhiên - Xã hội, Địa lý học bằng tiếng Việt. Với nhà nào có kế hoạch cho con du học ở cấp phổ thông hoặc đại học, thì những kiến thức đó là nền tảng cho các bài thi SAT sau này. Chậm và sâu. Sau khi tìm hiểu kỹ hơn, mình sẽ có bài viết so sánh chương trình và sách tiếng Anh và tiếng Việt khác nhau như thế nào.

Toán tiếng Anh cũng có rất nhiều tài nguyên nhưng mình xác định đi theo hướng bổ sung toán Singapore cho con nên lựa chọn bộ Singapore MATH khi bắt đầu vào lớp 2. Ngoài ra có nhiều nhóm FB gom mua tài khoản online để làm toán trên các trang IXL, Beestar, gần đây mình biết thêm trang TenMarks. Cứ túc tắc thỉnh thoảng lúc nào rảnh thì con làm 1 Unit, 1 cuốn Singapore Math level 1 cho G2 gồm 18 Unit có thể hoàn thành trong năm học lớp 2. Con học từ vựng về toán và các khái niệm mới thông qua các ví dụ ngay trong sách, mẹ chữa bài và có sẵn Solution nên cũng không quá khó.

Riêng môn Khoa học thì khó thu xếp thời gian. Với các bạn học trường Quốc tế, Song ngữ hoặc chương trình Cambridge thì đây là môn học chính quan trọng. Với nhà mình thì chỉ thỉnh thoảng đọc 1 bài Razkids Science, tự do hơn là xem các channel về khoa học trên YouTube. Mình cài ứng dụng iTubeList cho con và add sẵn vào đó các playlist trên YouTube mình thấy hay, giới hạn con chỉ xem trong các playlist đó. Vấn đề học Science vẫn đang là dấu hỏi với nhà mình trong việc cân bằng thời gian học ở trường, chơi, và học các môn ngoại khóa.
Ở lớp tiếng Anh con được rèn luyện dần kỹ năng nói và viết. Hôm nào xem lại bài viết cũ của con về Favorite Animal hồi hè lớp 1, so với bài mới viết thấy đã tiến bộ lên nhiều, tuy câu cú và ngữ pháp vẫn còn lủng củng. Mình không đặt mục tiêu quá cao mà chỉ hài lòng với hoàn cảnh đó cả mình và con đã đều cố gắng. Trên lớp ngoài phản xạ giao tiếp với thầy, con tập thêm mô tả một bức tranh, mỗi bức một chủ đề. Ngoài ra, các phụ huynh ở lớp đều mong các con có thêm một buổi gặp nhau tập kịch và kể chuyện hàng tuần, nhưng chưa thu xếp được đều đặn. Nhóm Con Tự Học cũng giới thiệu một trò chơi rất hay, là thẻ Taboo. Người chơi nhìn vào từng thẻ và dùng câu từ diễn đạt sao cho người khác không nhìn thẻ mà đoán được từ in trên thẻ. Có nhiều cách để luyện kỹ năng nói, vấn đề còn lại chỉ là thu xếp thời gian và đặt thứ tự ưu tiên.

Sẽ là thiếu sót nếu không nói đến phong trào American Textbook một thời đã từng sôi nổi trên các group giáo dục. Nói nôm na là lấy giáo trình học tại trường của trẻ em bản xứ dạy cho trẻ em VN. Người khuấy động phong trào này là anh Quang, chủ trường Reggio Emillia School. Nguồn tài nguyên để học theo textbook rất nhiều, nhưng trẻ em theo con đường này gặp nhiều vấn đề về lớp học, giáo viên và thời gian. Không thể chỉ dành vài giờ mỗi tuần để theo kịp chương trình đầy đủ các môn Science, Social Studies của Mỹ, chưa kể trình độ giáo viên bản xứ ở VN chủ yếu là Tây ba lô cũng khó dạy được các môn này. American Textbook lắng xuống thì tiếp tục có phong trào Homeschooling dựa trên các tài nguyên online, mà Acellus là chương trình được anh Quang quảng bá nhiều nhất. Acellus cung cấp các bài học qua video theo từng môn học. Video dạng bài giảng của giáo viên, có giáo viên đứng nói, cùng với bảng, bút viết, và thí nghiệm chứ không phải nội dung dạng hoạt hình. Mình cũng đã từng mua account 1 tháng cho con học thử, nhưng vì con ít hứng thú và không thể dành đủ thời gian cho con theo học nên đành nghỉ. Con hiện tại thỉnh thoảng dùng BrainPOP, một phần mềm với nội dung tóm gọn hơn, dễ hơn và hoạt hình thú vị phù hợp tuổi con so với Acellus để học, chủ yếu Science vì con thích môn này.
-----------------------------
Một số link tham khảo:
1. Topic Phương pháp học ngoại ngữ cho trẻ em: http://www.webtretho.com/forum/f54/phuong-phap-hoc-ngoai-ngu-cho-tre-em-56356/
2. Website Con Tự Học: http://www.contuhoc.com/home
3. Group FB Con Tự Học: https://www.facebook.com/groups/ConTuHoc/
4. FB chị Tue Linh Duc: https://www.facebook.com/tue.linhduc
5. Bài viết YouTube - thiên đường học tiếng Anh miễn phí của cha mẹ và bé: https://www.facebook.com/tue.linhduc/posts/685848358209778
6. FB chị Chau Cao Chep: https://www.facebook.com/chau.caochep.5
7. Topic Út nhà tớ nói tiếng Anh: https://www.lamchame.com/forum/threads/ut-nha-to-noi-tieng-anh.1049749/
8. Phần mềm Razkids bổ trợ đọc tiếng Anh theo nhiều level: https://www.raz-kids.com/
9. Phần mềm Starfall học từ vựng và luyện đọc dành cho các bé mẫu giáo đến lớp 2: http://www.starfall.com/
10. YouTube Pinkfong Channel: https://www.youtube.com/user/SmartBooksMedia
11. YouTube Little Fox Channel: https://www.youtube.com/user/LittleFoxKids
12. FB Group Homeschooling Acellus: https://www.facebook.com/groups/Homeschool.Vietnam/
13. FB cô PitPat - giảng viên trường ĐH Hà Nội - với nhiều bài hay về phương pháp học tiếng Anh: https://www.facebook.com/ntthuypp
14. Phần mềm Acellus cung cấp bài giảng tiếng Anh các môn học tại nhà: https://www.acellus.com/
15. Phần mềm BrainPOP: https://www.brainpop.com/

NUÔI CON THUẬN THEO TỰ NHIÊN

"Nuôi con thuận theo tự nhiên" là cụm từ mình học được từ Hội sữa mẹ Betibuti. Chị Admin của Hội thường xuyên dùng từ này, và mình thấy rất ấn tượng. Tiếc là sau này Hội có những vấn đề lùm xùm, và nhiều bà mẹ đã từ bỏ Hội, nhưng những kiến thức mình đã học và áp dụng được từ Hội đó thật sự đáng quý với cá nhân mình. Sau này, tổng kết lại quá trình nuôi con của mình, cụm từ "Thuận theo tự nhiên" giống như là triết lý, là kim chỉ nam cho mình mỗi khi cần lựa chọn điều gì. Bài viết ngày hôm nay là chia sẻ, đồng thời cũng là tâm sự về quan điểm nuôi con của mình theo hướng thuận tự nhiên đó.

1. Sinh thường
Một phần do may mắn; một phần do lúc mang thai, mình chủ động kiểm soát cân nặng không để con quá to dẫn đến mẹ không sinh thường được. Lợi ích của sinh thường thì hầu như ai cũng biết. Con được ép ra dịch và đờm dãi ở phổi và con nhận được miễn dịch đầu tiên từ mẹ. Đây là bước khởi đầu tốt đẹp cho sức khỏe của con sau này.

2. Nuôi con bằng sữa mẹ
Có một câu chúng ta thường xuyên nghe và công nhận "Sữa mẹ là tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ", thế nhưng khi làm thì thường ngược lại. Mình nghĩ một phần do bà mẹ thiếu tự tin vào sữa của mình, một phần do sữa công thức quảng cáo tốt và quá phổ biến trên thị trường. Với bé đầu, mình cũng không đi ngoài vòng xoáy đó. "Sữa mẹ tốt cho con à, đúng đấy. Nhưng mẹ thiếu sữa thì phải cho con uống sữa công thức, sữa mẹ mà xấu (con tăng cân ít) thì cũng nên cho con bổ sung sữa công thức", mình đã từng được nói cho nghe như thế, và đã từng nghĩ như vậy đấy. Chung quy cũng là vì, ai cũng đã nghe câu "sữa mẹ tốt", nhưng lại không biết tốt ở điểm nào, và không biết hơn sữa công thức ở điểm nào, không biết sữa mẹ có điều gì kém sữa công thức hay không... Vì vậy, nuôi con BSM và SCT đến bây giờ vẫn đang là cuộc chiến tranh giữa 2 phe. Với mình, đến bé thứ 2, mình đã thay đổi quan điểm và lựa chọn nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ, không sữa công thức.

Với bé đầu, mình nuôi hoàn toàn sữa mẹ cho đến 5.5 tháng. Đến khi đi làm, buổi trưa vẫn về cho bé bú và vắt sữa để lại cho buổi chiều. Bé dứt sữa mẹ lúc 9 tháng và tiếp tục với sữa công thức, do mẹ bệnh. Nhưng nguyên nhân cũng xuất phát từ sai lầm vì thiếu kiến thức nuôi con bằng sữa mẹ. Với bé đầu, nuôi con BSM khá là stress, do tác động nhiều của mọi người xung quanh. Mình bị cho là ít sữa và sữa xấu nên con không bụ sữa. Áp lực của mình, chắc cũng giống khá nhiều bà mẹ khác là phải ăn thật nhiều để có nhiều sữa. Ngoài ra, con không được bụ bẫm dù nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn, nên nhiều người nhìn vào bảo mình là "Mẹ thì béo mà con thì gầy, mẹ ăn hết phần con". Tâm lý tự ti chỉ được giải tỏa cho đến khi mình sinh bé thứ 2, gia nhập Hội sữa mẹ Betibuti, trong đó tài liệu của Hội giải thích bé mập hay gầy là do cơ địa, thành phần sữa của các bà mẹ gần như giống nhau. Với sữa của cùng 1 bà mẹ đưa cho 2 bé ăn thì cũng cho ra output khác nhau. Nhưng chỉ mình thì giác ngộ, còn họ hàng và xung quanh vẫn còn nhiều người nhìn mình theo hướng cũ, nghĩa là, ngay từ giai đoạn nuôi con BSM, mình đã là một "bà mẹ tồi". Nói như vậy, để các bạn FB của mình hiểu rằng, mình đã phải kiên trì và lì lợm như thế nào để quyết định tiếp tục nuôi con BSM.

Đến bé thứ 2, được nuôi hoàn toàn sữa mẹ trong 6 tháng đầu, và tiếp tục đến 24 tháng. Hành trình nuôi con BSM lần 2 cũng gặp nhiều khó khăn. Mẹ cũng bị bệnh và phải uống thuốc kháng sinh. Mẹ vừa đi làm vừa đi học, đôi lúc stress cũng bị giảm sữa. Khi bé được hơn 1 tuổi, cũng nhiều người nói ra nói vào về việc cai sữa, rằng để lâu sẽ khó cai, con bám mẹ. Nhưng lần này có kiến thức đồng hành, nên mình rất tự tin và không còn phụ thuộc vào lời nói của mọi người xung quanh nữa. Cùng lúc đó, nhiều thông tin trái chiều về sữa bột xuất hiện trên Internet, mình đã không còn "thần tượng" sữa tươi và sữa công thức như hồi sinh bé đầu.

3. Nói không/hạn chế với đồ ăn hại sức khỏe
2 bé nhà mình được/bị bố mẹ hạn chế tiếp xúc với các đồ ăn công nghiệp ít dinh dưỡng mà hại sức khỏe như: bánh, kẹo, nước ngọt, xúc xích, bim bim... Điều này dường như là một cuộc chiến. Ông bà phản đối, nói người lớn ăn được mà sao không cho trẻ con ăn. Đi chơi đến nhà bè bạn, thấy mình hạn chế bé ăn, mọi người cũng ái ngại. Rất nhiều người không hiểu tại sao vợ chồng mình lại hạn chế bé, dù rằng trên Internet, trong sách vở, đã có rất nhiều bài phân tích về các đồ ăn "junk food" như này. Mình nghĩ quan niệm của mọi người rồi sẽ dần thay đổi, nhưng thực tế là thỉnh thoảng 2 bé vẫn mang về bánh kẹo bim bim mỗi dịp sinh nhật bạn nào đó trong lớp; và đi công viên, mình thấy nhiều nhà vẫn mang theo bánh kẹo cho con ăn vặt.

4. Hạn chế thuốc men
Ngay từ khi nuôi bé đầu, do biết rõ tác hại của thuốc kháng sinh, mình đã tìm cách hạn chế cho bé uống. Chủ yếu là bệnh về đường hô hấp. Nhiều lần bé ốm, lo lắng đưa bé đi khám bệnh, bác sĩ kê thuốc, về nhà đọc kỹ đơn thuốc và hướng dẫn sử dụng. Rồi băn khoăn, rồi lăn tăn, lúc thì tìm cách trì hoãn, rồi cho uống thuốc theo kiểu dân gian, đến khi bệnh nặng thêm rồi cũng phải cho uống thuốc BS kê. Khi thì bớt thuốc, ví dụ BS kê cả thuốc kháng sinh, chống viêm, siro ho, siro dị ứng, mình không cho uống siro ho và dị ứng. Tích cực vệ sinh mũi họng cho bé. Hồi bé mới đi học mầm non, thực sự mình khá stress mỗi khi bé ốm. Vừa lo cho bé, vừa đau đầu với việc cắt xén thuốc men. Ông bà ngoại, là người trực tiếp nhìn thấy quá trình mình chăm sóc bé cũng phản đối. Ông bà bảo, người lớn bệnh cũng phải uống thuốc, vậy mà trẻ con không cho uống, sao nó khỏi được. Dần dà, con mình cũng lớn lên, và số thuốc phải dùng mỗi lần ốm ít dần, thế là mình tự tin hơn. Từ hồi 5 tuổi đến giờ, bé hầu như rất ít bị bệnh đường hô hấp nữa, chỉ vài lần sổ mũi mà không ho. Hệ miễn dịch của bé đã tốt dần lên theo tuổi. Và mình cũng nghĩ do hạn chế dùng thuốc, mà mình đã tạo điều kiện cho hệ miễn dịch của bé làm việc tốt.

Đến bé thứ 2, mình bạo gan hơn. Không chỉ hạn chế thuốc kháng sinh, mà cả thuốc hạ sốt. Công cụ của mình để trị bệnh hô hấp cho bé, chỉ có nước muối sinh lý (lúc nhỏ) và chai xịt nước muối biển (lúc lớn), và mật ong mỗi khi bé ho. Lần này ông bà ngoại không cản nữa. Trị bệnh tiêu hóa thông thường thì chỉ có bù điện giải và men vi sinh (sau này cũng ít dùng). Riêng thuốc hạ sốt, lúc đầu mình vẫn nhất nhất theo bài 38.5 độ thì cho uống. Rồi nhớ đến một lần lúc nuôi bé đầu, có anh bạn kể chuyện, khi chị gái anh ấy ở Úc, bác sĩ nói có thể sốt đến 39-40 độ vẫn không cần dùng thuốc hạ sốt. Lúc ấy mình phản ứng lại ngay, vì theo những gì mình đọc được, thì nếu để bé sốt cao sẽ gây co giật, ảnh hưởng đến não. Đến giờ mình lại nghĩ khác. Thuận theo tự nhiên mà, sốt là cơ chế phản ứng tốt của cơ thể chống lại bệnh tật, sao mình lại phải ngăn cản nó. Thời mà chưa có thuốc hạ sốt, thì con người phải làm thế nào? Vậy là làm phép thử dần dần trên chính bé thứ 2 nhà mình. Đầu tiên để đến 39 độ không cho uống thuốc hạ sốt, tất nhiên vẫn chườm mát và bổ sung nước và điện giải. Không thấy bé co giật. Rồi lần ốm sau là 39.5, thậm chí 40 độ vẫn không thấy co giật. Mặc dù bé rất mệt mỏi, nhưng khi quan sát phản ứng của bé, vẫn thấy biểu hiện bình thường, nên mình yên tâm, lại chỉ chườm mát, cho bổ sung nước và bù điện giải. Đã lâu nay bé sốt cao mình không cho uống thuốc hạ sốt, nhưng vẫn chú ý chườm và lau cho bé, để nhiệt độ của bé về khoảng 39 độ cho bé dễ chịu. Những lần sốt nhẹ, thì hầu như không phải can thiệp gì. Qua những lần không uống thuốc hạ sốt như thế, mình có so sánh với những lần trước, thấy bé khỏi ốm nhanh hơn. Cũng đúng thôi, vì nhiệt độ cao đã giúp tiêu diệt nhiều vi khuẩn/virus gây hại cho bé.

Với cả 2 bé, mình đều không cho bổ sung Calcium hay Vitamin D. Bởi vì mình tự tin với ánh nắng của miền nhiệt đới, cố gắng cho các bé chạy nhảy chơi đùa nhiều dưới nắng. Việc hạn chế nhiều loại thuốc men này hẳn là có nhiều ý kiến trái chiều. Ngay cả mình đọc những bài nói chuyện của giới bác sĩ cũng thấy nhiều điểm mâu thuẫn. Áp dụng vào từng bé một có khi cũng khác. Mình âm thầm lựa chọn áp dụng cho 2 bé nhà mình cho đến giờ vẫn thấy tạm ổn. Bé thứ 2 gần 2.5 tuổi, đã đi học nhà trẻ gần 1 năm, hơn 1 năm nay không cần dùng thuốc kháng sinh và hạ sốt. Bé chưa nằm viện lần nào. Làm bạn với mỗi lần sổ mũi và ho của bé, vẫn là nước muối biển và mật ong. Bé đầu thì từ lúc 5 tuổi đến giờ có 2 lần sốt nhẹ, 1 ngày là khỏi. Gần đây mình thấy có một chị dược sĩ tổ chức các buổi diễn thuyết về chủ đề "Nuôi con không dùng thuốc". Mình không đi nghe, nhưng từ khi biết điều này, mới thầm nghĩ hóa ra mình cũng không cô độc. Do là việc điều trị bệnh chỉ diễn ra ở nhà, nên rất may chỉ có ông bà ngoại chứng kiến và phản đối, đến giờ ông bà đã không còn phải đối nữa. Mình đã không bị ai khác xung quanh tác động làm lung lạc tinh thần, và rất may là chồng thì luôn ủng hộ.

5. Và kết quả
2 bé nhà mình chiều cao và cân nặng là bình thường theo chuẩn tăng trưởng và phát triển của WHO, nhưng lại thấp bé hơn nhiều bạn cùng trang lứa. Điều này làm mình khá là đau khổ. Không chỉ trong họ hàng, làng xóm, mà đi đâu các bé cũng bị nhận xét là còi. Và mẹ thì, tất nhiên, là được nhận xét vụng về không biết chăm con. Những người đó, qua nói chuyện, có đến hơn nửa là chưa biết đến những gì mình đã đọc, số còn lại có lẽ muốn qua việc chê mình để khẳng định họ là bà mẹ tốt. Mình không tranh luận, mà chỉ cười trừ, công nhận, các bé nhỏ thật, "chúng nó ăn tốt nhưng cứ còi thế đấy", vì đơn giản là, ngay từ quan điểm đầu tiên về việc chăm con, đó là cách hiểu chuẩn tăng trưởng và phát triển của WHO bọn mình đã khác nhau rồi. Và vô số lý do được mọi người đưa ra cho việc con mình còi là do mẹ cho ăn đồ đông lạnh (mình làm viên thịt cá đông lạnh cho từng bữa, học theo ăn dặm kiểu Nhật của mẹ Ổi, rau vẫn là rau tươi), mẹ cho ăn thô sớm (bé 2 cho ăn finger food có hơi hướng Baby Led Weaning), ăn cơm sớm (bé đầu 2 tuổi, bé sau 1.5 tuổi). Mỗi lần ông bà nội gặp cháu, câu đầu tiên luôn là “Ôi, sao lại gầy thế này?” Đỉnh điểm Tết năm nào, chị họ ngồi giữa mâm hỏi thăm mình "Bé thứ 2 đã rút kinh nghiệm hơn chưa, bé đầu cho ăn đông lạnh kiểu thế nên bị còi". Mình chỉ cười buồn trả lời "Tây bây giờ đang phải lo béo phì chị ạ, sau này về già nhiều bệnh tim mạch lắm". Biết là trả lời thế chỉ là chống chế, và mình vốn không lo về cân nặng, nhưng lại lo về chiều cao. Mình vẫn hi vọng sẽ cải thiện chiều cao cho con bằng cách hướng các con tập thể thao nhiều sau này. Gần đây biết đến bài chia sẻ của BS Huyên Thảo "Cân nặng của con", mình cảm thấy yên tâm hơn với cách nuôi con của mình.

Bù lại, mình thấy may mắn và hạnh phúc vì ít phải lo con ốm. Tuy mình cũng xanh mặt nhiều lần, nhưng không phải ở viện dài ngày với con. Bé đầu nhập viện 2 lần do sốt cao co giật, ngày hôm sau được xuất viện. Cả 2 lần đều do người lớn chủ quan khi chăm sóc bé. Bé sau thì chưa nhập viện lần nào. Mình cũng có kinh nghiệm đau khổ với một vị BS có tiếng trong ngành TMH khi con bị chẩn đoán viêm tai giữa nhầm. Nhưng hơn 1 năm gần đây, các bé đều mạnh khỏe và không cần đi khám TMH, tiêu hóa nữa.

6. Một số trang mà mình đã tham khảo và thấy hay, phù hợp với quan điểm nuôi con của mình
- Đánh giá sự tăng trưởng ở trẻ - BS Tiến Đoàn : https://www.facebook.com/notes/5966...
- Sốt co giật ở trẻ em - BS Tiến Đoàn: https://www.facebook.com/notes/doan...
- Truyền thuyết về thiếu Calcium hay Vitamin D - BS Tiến Đoàn:
+ Tập 1: https://www.facebook.com/notes/doan...
+ Tập 2: https://www.facebook.com/notes/doan...
+ Tập 3: https://www.facebook.com/notes/doan...
+ Tập 4: https://www.facebook.com/notes/doan...
- Cân nặng của con - BS Huyên Thảo: https://www.facebook.com/huyenthao....
- Hội sữa mẹ Betibuti: https://www.facebook.com/groups/bet...